Opkomende activiteiten

woensdag 8 juli, 19:30 -
Training
----------------------------------
zaterdag 11 juli, 16:30 -
BBQ Trainingsgroep
----------------------------------
woensdag 15 juli, 19:30 -
Training
----------------------------------

Scheidsrechters zijn meer dan ooit bekende Nederlanders. Dat leidt óók tot jaloezie, conflicten en kinnesinne. Vandaag deel 2 van een tweeluik: de scheidsrechterswereld als slangenkuil. ,,Sommigen zijn er voortdurend op uit de ander te naaien.’’

 

Door Sjoerd Mossou

 

Zo lang en zo hevig gebrouilleerd, dat ze bij scheidsrechtersbijeenkomsten niet alleen in een grote bocht om elkaar heen lopen, maar ook elk denkbaar contact vermijden. Bij de zogenoemde maatwerkbijeenkomsten in Zeist, eens per twee à drie weken op woensdag, zitten de twee ‘seniorscheidsrechters’ zo ver mogelijk uit elkaar in het zaaltje. Een professionele dialoog over een spelsituatie is al niet mogelijk, weet iedereen binnen het scheidsrechterswereldje.

Het oorlogje wordt enerzijds gedoogd, anderzijds juist krampachtig omzeild door de betrokkenen. Een wedstrijd waarbij Makkelie de VAR is en Gözübüyük op het veld staat, of andersom? Ondenkbaar. Een overlegje in kleinere kring? Geen optie.

Pokergate

De oorsprong van het conflict ligt in 2011, toen bij verschillende voetbalmedia, waaronder bij deze krant, een anonieme brief binnenkwam over Gözübüyük, die illegaal zou pokeren met eredivisiespelers. De Haarlemse scheidsrechter (toen pas 26 jaar) stond net op het punt te promoveren naar de A-lijst en reageerde meteen witheet op de beschuldigingen.

Bewijzen over de pokeravonden zijn nooit gevonden, bewijzen over de identiteit van de briefschrijver evenmin, maar Gözübüyük zelf is er al jaren van overtuigd dat zijn concurrent Makkelie erachter zit. Die theorie is al een tijdje een publiek geheim: zowel de direct betrokkenen als diverse collega-scheidsrechters bevestigen ‘pokergate’ als de kiem van de vete.

Makkelie op zijn beurt ontkent elke betrokkenheid – en kondigt al aan zich te gaan wapenen tegen passages in het nog te verschijnen boek van Gözübüyük. Bij de KNVB volgen ze de ontwikkelingen met argusogen, uit vrees dat de kwestie nog verder escaleert. ,,We leven in een vrij land, en ik kan alles aantonen en met feiten onderbouwen’’, zegt Gözübüyük.

Wie presteert, wordt beloond. Maar er is altijd wel iemand die een complotje denkt te zien

Wout Schaap, Voormalig arbiter

Makkelie (37) en Gözübüyük (34) staan allebei op de internationale lijst – en komen in Nederland geregeld in aanmerking voor dezelfde categorie wedstrijden. Los daarvan is de kwestie desastreus voor het imago van de scheidsrechterswereld, zeker wanneer deze zou ontsporen met Gözübüyüks boek, opgetekend door auteur Robert Vuijsje. De publicatie wordt eind dit jaar verwacht.

Scheidsrechtersbaas Dick van Egmond wil niet inhoudelijk op de kwestie ingaan, maar zegt wel: ,,In een normaal bedrijf zijn er natuurlijk ook onderlinge conflicten. Meestal ga je dan uit elkaar, of je gaat ieder op een andere afdeling werken. In het geval van scheidsrechters is er maar één werkgever, de bond. Dat is zoals het is, we hebben daarmee te dealen.’’

Een conflict zoals dat tussen Makkelie en Gözübüyük staat bepaald niet op zichzelf. Al decennialang vechten scheidsrechters onderlinge strijdjes uit, soms vilein, soms openlijk en ordinair. Leo Horn, Jan Keizer en Frans Derks hadden al hun ego-oorlogen en ruzies. Dick Jol, Mario van der Ende, John Blankenstein en Jaap Uilenberg evenzeer. Pieter Vink, Ruud Bossen, René Temmink? Ook bepaald geen vriendenclub.

Scheidsrechtersbaas Dick van Egmond.
 
Scheidsrechtersbaas Dick van Egmond. © ANP

De scheidsrechterswereld is al heel lang vermaard om zijn slangenkuil, compleet met roddel en achterklap. Hoe komt dat? Welke cultuur of welk systeem ligt daaraan ten grondslag? Voor dit verhaal vroegen we het aan tal van scheidsrechters, oud-scheidsrechters en direct betrokkenen.

Bas Nijhuis zegt erover: ,,Het punt is een beetje dat iedereen vecht om die ene mooie wedstrijd, en dat je daarbij mede afhankelijk bent van de beoordelingen die je krijgt, van de mensen die je aanstellen. Ik durf te zeggen dat ik er gezond schijt aan heb gekregen, maar zeker als je jong bent, ga je daar bijna automatisch in mee. Alles voor een goed cijfer. Het is één groot spel.’’ Danny Makkelie herkent dat: ,,Het is een individuele sport, maar óók een jurysport. Een tennisser kan zijn eigen wedstrijden winnen, een scheidsrechter is afhankelijker. Maar de manier waarop dingen worden uitgevochten, gaat soms veel te ver.’’

Oud-arbiter Mario van der Ende: ,,Het grootste probleem is dat er geen enkele sprake is van gescheiden machten. De ‘trias politica’ bestaat niet in dit wereldje: deze scheidsrechters hebben allemaal hun eigen coaches, die ook weer hun invloeden aanwenden bij waarnemers. Al dat soort belangen lopen kriskras door elkaar, zowel nationaal als internationaal. Het nepotisme is heel diep geworteld.’’

Serdar Gözübüyük: ,,Er wordt wat afgeslijmd, geroddeld en gekonkeld. Sommige scheidsrechters doen er alles aan om maar een beetje in het gevlei te komen bij hun bazen, want dat kan een mooi wedstrijdje opleveren.’’

Bas Nijhuis: ‘Ik durf te zeggen dat ik er gezond schijt aan heb gekregen.’
 
Bas Nijhuis: ‘Ik durf te zeggen dat ik er gezond schijt aan heb gekregen.’ © BSR Agency

Sommige scheidsrechters die we spraken, wilden helemaal niet met naam en toenaam in de krant, anderen alleen over specifieke deelthema’s, of niet over individuele collega’s. Maar op Van Egmond na hield vrijwel niemand zich op de vlakte over de onderlinge spanningen, de kongsi’s en de onderlinge sfeer. Off the record regent het verwijten, voorbeelden van dubieus gedrag en beschuldigingen.

Niet voor niets wordt er binnen de KNVB volop geschamperd over het specifieke karakter en de persoonlijkheid van juist scheidsrechters, als oorsprong van het voortdurende geëmmer. Samengevat: wie een stel narcistische, ijdele, autoritaire types bij elkaar zet, kan wachten op problemen.

,,Het zijn bijna allemaal haantjes’’, zegt Wout Schaap, oud-voorzitter van de profscheidsrechtersvakbond BSBV en voormalig arbiter. ,,Eigenwijs, ijdel, het baasje willen spelen. Dat moet je ook een beetje hebben om het te redden. Maar het resulteert vaak in pseudo-persoonlijkheden, zoals ik ze noem. Zet ze bij elkaar en het is heibel. Dat soort karaktereigenschappen zijn bepalend geweest voor het cultuurtje, niet andersom. Dat is al heel lang zo.’’

Ontmanteld

De KNVB greep in 2010 nog hard in door de hele scheidsrechterstop - bestaand uit Jaap Uilenberg, René Temmink, Rien Koopman en Hans Reijgwart - te ontmantelen. De structuur van coaches, aanstellingen, waarnemers en bazen was te ondoorzichtig en te nadrukkelijk met elkaar vervlochten, grofweg in lijn met wat Van der Ende eerder in dit verhaal stelt. Het moest professioneler.

Met Van Egmond als nieuwe man trachtte de KNVB een transparantere, strakkere leiding op te tuigen. Dat lukte deels. Van Egmond wordt niet zozeer gezien als een krachtig leider, wel als integer. Hij schiep met zijn afdeling meer duidelijkheid in het systeem van binnenlandse aanstellingen. De meeste scheidsrechters erkennen dat ook: Van Egmond & co gaan uiterst nauwkeurig te werk bij de verdeling van duels.

Toch bleef de achterdocht bestaan. Nog steeds is de knoop van belangen niet helemaal ontward, bijvoorbeeld doordat sommige scheidsrechters fulltime werken in Zeist als docenten of cursusleiders, en anderen weer niet. Makkelie bijvoorbeeld coördineert ook het talententraject van aankomende profscheidsrechters. Hij heeft daarmee dus invloed op zijn eigen concurrentie, klinkt het onder collega’s. Oud-arbiter Jaap Uilenberg is weer coach van Makkelie, maar was bij de UEFA óók jarenlang medeverantwoordelijk voor internationale aanstellingen, een dubbelrol die pas recent werd ontmanteld na een herstructurering bij de Europese bond.

Jaap Uilenberg: oud-scheidsrechter nu nu trainer van Danny Makkelie.
 
Jaap Uilenberg: oud-scheidsrechter nu nu trainer van Danny Makkelie. © ANP

,,Die kritiek is niet altijd onterecht hoor, maar tegelijk: het is ook nooit goed’’, verzucht oud-arbiter Schaap. ,,Op de KNVB valt genoeg aan te merken, maar de aanstelling van profscheidsrechters is tegenwoordig prima en zuiver geregeld. Wie presteert, wordt beloond. Heel overzichtelijk. Maar er is altijd wel iemand die een complotje denkt te zien.’’

In praktisch elk gesprek dat we voeren liggen de onderlinge verwijten voor het oprapen. Dan weer gaat het over de wedstrijden die onder anderen Danny Makkelie, Kevin Blom en Bjorn Kuipers de laatste jaren floten in Saoedi-Arabië, grofweg sinds 2016. Met name Blom groeide, mede dankzij zijn hoogblonde coupe, uit tot een attractie in het land.

Niet de KNVB regelde in eerste instantie die lucratieve aanstellingen in het Midden-Oosten, maar de betrokken arbiters zelf, toen nog via de Engelse scheidsrechter Mark Clattenburg. Pas sinds een handvol andere scheidsrechters daarover klaagde bij Van Egmond, worden de ‘woestijnpotjes’ centraal via de KNVB geregeld. De bond geeft arbiters in vrije weekenden zo de kans om buitenlandse ervaring op te doen – én een extra zakcentje te verdienen.

In andere gesprekken gaat het juist uitgebreid over de manier waarop sommige scheidsrechters bij Europese reizen in het gevlei proberen te komen bij UEFA-waarnemers. Hoe ze in hotellobby’s hun kansen proberen te vergroten, aanpappend met Europese bazen en onderbazen. ‘Netwerken’, zogezegd, iets wat cruciaal wordt geacht om op te klimmen in de hiërarchie.

Nijhuis: ,,Het is soms zo eng, het ligt er zó dik bovenop, je lacht je echt kapot.’’ Van der Ende: ,,Dat was in mijn tijd al zo. Sommige scheidsrechters zijn tot alles bereid: cadeautjes, etentjes, slijmpraatjes. Toen ik zelf voor de UEFA werkte, werd ik soms overladen met van die kitscherige oostbloksouvenirs. Hoopten ze dat ik ze een mooi wedstrijdje zou geven.’’

Opspraak

En dan zijn er nog de individuele beschuldigingen, over kleine en grotere relletjes. Sommige haalden in het recente verleden al de pers: bijvoorbeeld toen grensrechter Nicky Siebert in 2012 in het Roemeense Vaslui een brandspuit leegspoot op Nijhuis, geholpen door Makkelie. Siebert werd als enige geschorst om het voorval. Of toen Nijhuis begin 2014 werd gestraft door de KNVB omdat hij op trainingskamp in Turkije over een balkon was geklommen om bij de kamer van een collega te komen. ,,Schoolreisjesgedrag’’, oordeelde de bond – en zette Nijhuis twee weken op een zijspoor.

Dergelijke incidentjes zijn niet direct wereldschokkend, maar ze worden vaak gretig gelekt of slinks aanhangig gemaakt binnen de KNVB. Spraakmakend in dat kader was ook de geldlening die Makkelie aanging bij oud-scheidsrechtersbaas en coach Uilenberg, een bedrag van enkele tienduizenden euro’s: een kwestie waarvoor hij door de KNVB op de vingers werd getikt. ,,Dat geklik en gekonkel. Sommigen zijn er voortdurend op uit om de ander te naaien’’, zegt Schaap.

Vorig jaar raakte Makkelie nog in opspraak om zijn eigen kledinglijn voor scheidsrechters, die conflicteerde met het miljoenencontract dat de KNVB heeft met Nike. Het avontuur ging daarom niet door, het merk met de initialen ‘DM’ strandde al snel. Makkelie: ,,Jammer, want ik hoopte jonge scheidsrechters te inspireren met kwalitatief mooie scheidsrechtersspullen, ook bijvoorbeeld bidons en fluitjes.’’

Gözübüyük maakte een tijdje reclame voor webwinkel Voetbalshop.nl. En onlangs kwam Makkelie in het nieuws toen hij plots de verkoop van mondkapjes aankondigde via zijn Instagram-account. ,,Ik ben gehackt’’, verklaarde hij al snel. De Dordtse scheidsrechter zelf vindt dat hij nadrukkelijk ‘gezocht’ wordt, en bewust wordt beschadigd in de pers en op televisie. ,,Ik probeer me er afzijdig van te houden, gewoon mijn wedstrijden zo goed mogelijk te fluiten, maar vervelend is het wel’’, zegt parttime politieman Makkelie.

Sores

De moderne status en bekendheid van scheidsrechters, vorige week beschreven in het eerste deel van dit tweeluik, valt niet geheel los te zien van de onderlinge sores. Grofweg in de laatste tien jaar zijn scheidsrechters steeds meer gaan verdienen, zowel op het veld als met overige zaken. De KNVB biedt alle ruimte om hun faam uit te venten, in de media, in het sprekerscircuit of in het bedrijfsleven.

,,Geld en status zijn steeds belangrijker geworden’’, zegt Schaap, tot 2015 als vakbondsman nauw betrokken bij de onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden. ,,Ik heb meegemaakt dat ze bloedserieus een loonsverhoging van veertig procent vroegen. Veer-tig procent! De redenering: in het buitenland verdienen scheidsrechters ook veel geld. Alsof je de Premier League kunt vergelijken met onze voetbaleconomie in Nederland. Ze zijn echt gaan geloven dat ze de grote sterren zijn.’’

De spanningen rond de onderhandelingen liepen in die jaren zo hoog op, dat Kuipers zijn lidmaatschap van de vakbond BSBV opzegde, gevolgd door onder anderen Richard Liesveld en Makkelie. Kort daarvoor was Schaap zelf al vertrokken als BSBV-baas, moe van alle intriges.

Oud-arbiter Wout Schaap.
 
Oud-arbiter Wout Schaap. © Raphael Drent

,,Er werden echt vuile spelletjes gespeeld’’, aldus de oud-scheidsrechter, tegenwoordig coach van onder anderen Jeroen Manschot en Laurens Gerrets. Schaap: ,,Ik vond het wel mooi geweest. Scheidsrechters in Nederland weten niet half hoe goed ze het hebben. Ze hebben alle vrijheid en worden prima beloond, maar een groot deel loopt steevast te klagen.’’

Uiteraard staan lang niet alle scheidsrechters op gespannen voet met collega’s. Er bestaan ook onderlinge vriendschappen, maar ironisch genoeg leiden die ook weer tot achterdocht. Immers: in de scheidsrechterswereld kan het heel lucratief zijn om het juiste spoor van een collega te volgen.

Modale arbiters die tekortkomen voor de internationale wedstrijden, en hooguit de categorie C-wedstrijden in de eredivisie fluiten, kunnen hun inkomen behoorlijk opvijzelen als assistent-scheidsrechter of als VAR. Europese wedstrijden leveren mooie bedragen op, interlands en eindtoernooien al helemaal. De leden van ‘Team Kuipers’ of ‘Team Makkelie’ kunnen jaarlijks vele duizenden euro’s bijverdienen.

Ze gunnen elkaar niets, behalve als het ze zelf goed uitkomt. Dan schurken ze aan tegen de grote jongens

Mario van der Ende

,,Het is zo hypocriet, dat gelul over die teams’’, zegt Van der Ende. ,,Ze gunnen elkaar niets, behalve als het ze zelf goed uitkomt. Dan schurken ze lekker dicht tegen de grote jongens aan.’’ In januari leidde dat nog tot een openlijke, veelzeggende scène in Zeist. Bij de uitreiking van de zogenoemde FIFA-badges, waarop de promoties van verschillende categorieën arbiters worden geformaliseerd, nam Kevin Blom (nu 46 jaar) feestelijk afscheid als internationaal scheidsrechter.

Diens collega Makkelie luidde Blom uit met een speech op het podium – en zegde in dat praatje toe dat Blom wellicht nog wel als VAR meekon met ‘Team Makkelie’, naar grote internationale wedstrijden of toernooien. Pikant: die rol had Bas Nijhuis sinds een tijdje. Vanuit de zaal hoorde de Tukker hoe Makkelie er openlijk een strijdje van maakte tussen twee collega’s: ,,Vecht dat maar lekker uit met Bas, Kevin’’, zei Makkelie quasi-lollig.

Harde hand

Nijhuis bedankte prompt principieel voor de eer, al tijdens de aansluitende borrel. Als ervaren internationaal arbiter voelde Nijhuis zich in zijn hemd gezet: hij weigerde nog langer als internationale VAR te fungeren voor Makkelie. Blom is inmiddels zijn vervanger, ook richting het uitgestelde EK.

Het grootste hoofdpijndossier blijft Makkelie/Gözübüyük. Hun vete begint uit te groeien tot een wederzijdse obsessie, neigend naar een haast ongezonde haat.

 

Inlogformulier